Tháo gỡ khó khăn cho xuất khẩu gỗ

Lượt xem: 251 | Gửi lúc: 08:38' 11/09/2016

Từ đầu năm đến nay, mặc dù có mức tăng trưởng hơn 1,4% so cùng kỳ năm 2015, song xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ đang gặp nhiều khó khăn, thách thức về thị trường và nguyên liệu. Để đạt được mục tiêu 7,6 tỷ USD giá trị xuất khẩu trong năm nay, ngành gỗ vẫn còn nhiều việc phải làm trong những tháng cuối năm…


Sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ xuất khẩu tại phường Đồng Kỵ, thị xã Từ Sơn (Bắc Ninh)

Tăng trưởng nhưng còn nhiều thách thức 

Theo đánh giá của các doanh nghiệp thì những tháng cuối năm mới là thời vụ chính để xuất khẩu gỗ và các sản phẩm gỗ. Nếu không có biến động lớn tại các thị trường trọng điểm nhập khẩu gỗ của Việt Nam và các chính sách về tài chính, ngân hàng, hải quan ổn định thì kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam năm 2016 cũng sẽ chỉ đạt khoảng 7,4 tỷ USD, thấp hơn so với mục tiêu đặt ra. Tuy nhiên, ngành gỗ lại đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức về cả nội lực xuất khẩu và thị trường tiêu thụ. Hiện, một số sản phẩm gỗ đã tăng thuế xuất khẩu, trong đó, thuế xuất khẩu dăm mảnh từ 0% đã lên 2%; thuế viên than mùn cưa cũng tăng từ 0% lên 5%. Do vậy, theo nhận định của các chuyên gia, thị trường nhập khẩu gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam hiện vẫn chưa ổn định và sẽ còn gặp nhiều khó khăn trong những tháng cuối năm.

Những năm trước đây, thị trường EU nhập khẩu chủ yếu là bàn ghế ngoài trời, nhưng đến nay đã giảm đáng kể. Nhiều doanh nghiệp chuyên sản xuất bàn ghế ngoài trời xuất khẩu tại tỉnh Bình Định hiện đã phải chuyển sang sản xuất đồ gỗ nội thất. Cơ chế tín dụng chưa thông thoáng cũng đang gây ra không ít khó khăn cho các doanh nghiệp vay và thanh toán. Hạn chế dễ nhận thấy lúc này của ngành gỗ là nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ công nhân không ổn định vì lý do khối lượng xuất khẩu dăm gỗ giảm đã dẫn đến nhiều công nhân không có việc làm. Thêm vào đó, do chuyển đổi sản xuất từ bàn ghế ngoài trời sang sản xuất đồ nội thất, yêu cầu tay nghề công nhân cao hơn, cho nên nhiều công nhân đã phải tạm nghỉ việc để chuyển sang học nghề, một số khác phải nghỉ chờ việc. 

Trao đổi với chúng tôi, Giám đốc Công ty Hướng Mai (Đồng Kỵ, Từ Sơn, Bắc Ninh) Vũ Thị Mai khẳng định, vài năm trở lại đây hơn 50% doanh thu xuất khẩu từ các sản phẩm gỗ của các doanh nghiệp trên địa bàn sản xuất đồ gỗ mỹ nghệ truyền thống này đã bị mất đi, do thu hẹp thị trường. Mặt khác, một số chính sách thay đổi đã tác động làm giá thành tăng cao, khiến giá bán các sản phẩm gỗ tăng theo; trong khi đó, các thị trường xuất khẩu chính như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ, châu Âu do khâu tiếp thị kém cho nên nhiều sản phẩm mỹ nghệ truyền thống trước đây rất được ưa chuộng, nay không bán được. Nhiều chủ doanh nghiệp xuất khẩu gỗ còn cho rằng, thị trường vốn đang gặp nhiều khó khăn, thêm vào đó việc nâng mức thuế áp dụng với dăm gỗ xuất khẩu theo quy định mới đây đã có tác động không tốt đối với sản phẩm gỗ xuất khẩu. Một khó khăn nữa do nguồn gỗ nguyên liệu trong nước chưa đáp ứng được nhu cầu của các doanh nghiệp cho nên phải phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Nhiều doanh nghiệp đã phải nhập khẩu nguyên liệu từ nước ngoài, với mức tăng trưởng nhập khẩu trung bình lên tới khoảng 14%/năm. Hiện, theo ước tính có tới 80% nguyên liệu gỗ sử dụng trong lĩnh vực chế biến gỗ là do nhập khẩu. Chính vì nguồn nguyên liệu bị phụ thuộc đã làm cho các doanh nghiệp gỗ rơi vào tình trạng có doanh thu xuất khẩu cao nhưng thực tế, lợi nhuận thu được lại rất thấp. Bên cạnh đó, theo đánh giá của các chuyên gia, trước đây ngành gỗ phát triển tốt một phần nhờ vào lực lượng nhân công giá rẻ. Lực lượng này chủ yếu tham gia sản xuất dăm gỗ và những sản phẩm gỗ “rẻ tiền”, nay thị trường này đang mất dần cho nên cần phải có đội ngũ công nhân có tay nghề giỏi, tạo ra sản phẩm chất lượng, mang tính cạnh tranh cao thay thế. Thực tế, hiện có rất nhiều doanh nghiệp gỗ không đủ năng lực tài chính nhập thiết bị, dây chuyền sản xuất hiện đại và đào tạo nhân lực có chất lượng để cạnh tranh trong xu thế hội nhập toàn cầu hóa. Nếu không đầu tư, sớm muộn những doanh nghiệp loại này cũng rơi vào tình trạng phá sản.

Cần nhiều giải pháp để phát triển

Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) đang mở ra một cơ hội lớn cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, để có thể hưởng lợi ích mà TPP mang lại, các doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với không ít thách thức, trong đó có các doanh nghiệp gỗ. TPP quy định các rào cản phi thuế quan như các tiêu chuẩn về lao động và môi trường. Để tận dụng hết những cơ hội mà TPP mang lại thì ngành gỗ phải làm rất nhiều việc như tự nâng cao trình độ, chất lượng sản phẩm, tự tìm hiểu đào tạo đội ngũ nhân lực chất lượng cao và gấp rút phổ biến những cơ hội mà TPP mang lại đến cộng đồng doanh nghiệp. 

Một trong những vấn đề được các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ quan tâm lúc này là cơ chế chính sách phù hợp. Bao gồm chính sách liên quan đến bảo vệ, phát triển rừng, chính sách tín dụng, đầu tư, pháp luật kinh doanh… để tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp tham gia sản xuất, kinh doanh gỗ và các sản phẩm lâm nghiệp. Theo các nhà quản lý doanh nghiệp, khó khăn lớn nhất hiện nay là nguyên liệu sản xuất, trong khi muốn có nguồn nguyên liệu ổn định thì cần quy hoạch, đầu tư hiệu quả cho công tác trồng rừng. Để xây dựng các vùng nguyên liệu quy mô lớn thì Nhà nước cần có chính sách về vốn vay dài hạn. Đồng thời thành lập tổ hoặc hợp tác xã trồng rừng liên khoảnh, liên vùng, nhằm tạo thuận lợi cho việc làm chứng chỉ rừng bền vững. Hiện, gỗ rừng trồng dân tự phát triển từ các loại giống không đồng đều, chưa có chứng chỉ rừng bền vững. Gỗ nguyên liệu trồng trong nước chủ yếu có đường kính nhỏ, vì vậy các doanh nghiệp chế biến gỗ phải nhập gỗ rừng trồng ở nước ngoài có chứng chỉ hợp lệ, với khối lượng gỗ lớn để chế biến đồ gỗ xuất khẩu. Gỗ nhỏ ở trong nước chủ yếu để sản xuất các loại ván nhân tạo, dăm gỗ và bột giấy. Tổng Giám đốc Tổng Công ty Lâm nghiệp Việt Nam Phí Mạnh Cường cho biết, hiện nay cơ chế giao khoán theo Chương trình 135 của Chính phủ có nhiều điểm bất cập, người dân ở một số địa phương chưa nhận thức được hết hợp đồng giao khoán, do đó để xảy ra tình trạng lấn chiếm đất rừng, khó khăn trong việc tổ chức sản xuất các doanh nghiệp trong việc thực hiện vùng nguyên liệu lâm sản tập trung. 

Theo Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam Nguyễn Tôn Quyền, hiện các doanh nghiệp xuất khẩu gỗ Việt Nam đang đứng trước nhiều khó khăn. Từ năm 2016, các thị trường nhập khẩu đồ gỗ đều đòi hỏi các chứng chỉ gỗ hợp pháp, trong khi đó Việt Nam chưa có các hướng dẫn cụ thể. Mặt khác, chính sách quản lý vẫn còn nhiều bất cập, nhất là trong lĩnh vực thuế, tiền vay, lãi suất, tỷ giá; các thông tin về FTA, TPP, AEC… dù đã kết thúc đàm phán nhưng các doanh nghiệp vẫn chưa nắm được các cam kết cụ thể. Bên cạnh đó, bài toán khó khăn nhất hiện nay là nguồn nguyên liệu. Các doanh nghiệp ngành gỗ kiến nghị, Nhà nước cần phải có quỹ cho vay để cải tiến công nghệ sản xuất, đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực, đồng thời phát triển hiệu quả, bền vững gỗ nguyên liệu. Việc áp dụng 5% thuế xuất khẩu đối với dăm gỗ sẽ tác động đến hộ gia đình trồng rừng, vốn đều sinh sống ở miền núi, vùng sâu vùng xa, cuộc sống còn khó khăn và thuộc diện giảm nghèo. Do vậy, đề nghị Nhà nước xem xét, chưa nên áp dụng thuế xuất khẩu mới đối với dăm gỗ vào thời điểm hiện tại. Bên cạnh đó, đề nghị Ngân hàng Nhà nước Việt Nam xem xét kéo dài thời gian cho vay ngoại tệ để nhập khẩu gỗ nguyên liệu; Bộ Công thương có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia phát triển thị trường gỗ nội địa. Các doanh nghiệp gỗ cũng mong muốn Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn sớm hình thành các trung tâm giao dịch gỗ nguyên liệu trong nước để hạn chế dần gỗ nhập khẩu, đồng thời chỉ đạo và chủ trì tổ chức các mô hình liên kết giữa người trồng rừng với chế biến gỗ, giữa người cung ứng nguyên liệu với người trồng rừng và chế biến, sản xuất... Những khó khăn nêu trên nếu không được khắc phục kịp thời sẽ khó đạt được mục tiêu kim ngạch xuất khẩu sản phẩm gỗ năm 2016 như đã đặt ra./.

Nguồn: www.nhandan.com.vn